بهزاد شاهسوندی منابع اعتباری این پروژهها را متنوع دانست و اظهار کرد: بخشی از اعتبارات از سوی سازمان راهداری و حملونقل جادهای برای جادههای اصلی تأمین میشود و بخش دیگری از شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور، ستاد وزارت راه و شهرسازی و اعتبارات استانی اختصاص مییابد.
به گفته وی، پروژههای در حال اجرا در مجموع شامل ۱۷۰ کیلومتر راهسازی و احداث ۲۷ دستگاه تقاطع غیرهمسطح با دهانههای ورودی بزرگتر از ۱۰ تا ۲۲ متر است؛ طرحهایی که بخشی از آنها برای افزایش ایمنی مسیرها و بخشی برای بهبود جریان ترافیک و کاهش مشکلات ناشی از عبور خودروهای سنگین اجرا میشوند.
یکی از پروژههایی که همچنان با مشکل تأمین اعتبار روبهروست، احداث یک تونل در استان است. این پروژه حدود سه سال متوقف مانده و قرار بوده اعتبار آن از محل ردیف راههای روستایی تأمین شود؛ اما پس از انتقال مسئولیت راههای روستایی از اداره کل راه و شهرسازی به سازمان راهداری، ردیف بودجه آن حذف شده است. پیگیری برای حل این مشکل همچنان ادامه دارد.
کمربندیهایی برای کاهش بار ترافیکی
شاهسوندی در تشریح پروژههای شاخص استان، کمربندی کاشان را یکی از طرحهای حیاتی برای کاهش تردد ماشینآلات سنگین در داخل این شهر عنوان کرد. محور کاشان به بادرود نیز تقریباً تکمیل شده و به مرحله بهرهبرداری رسیده است. محور اژیه ـ ورزنه نیز که به دلیل تردد دانشجویان و وقوع تصادفات متعدد از مسیرهای پرخطر محسوب میشد، در حال اجراست.
در محور ندوشن ـ ورزنه نیز حدود ۳۳ کیلومتر مسیر اجرا شده و تکمیل بخش باقیمانده منوط به تأمین اعتبار است. تکمیل این مسیر میتواند فاصله اصفهان تا یزد را حدود ۷۰ کیلومتر کاهش دهد.
در جنوب استان نیز محور مبارکه ـ مجلسی ـ بروجن یکی از مسیرهای پرتردد و حادثهخیز به شمار میرود. به گفته معاون مهندسی و ساخت اداره کل راه و شهرسازی استان، این محور بهویژه به دلیل تردد خودروهای موسوم به «شوتی» شاهد تصادفات شدید بوده است. حدود ۲۰ تا ۲۸ کیلومتر این مسیر به بهرهبرداری رسیده و هفت تا هشت کیلومتر باقیمانده در حال اجراست که پیشبینی شده تا پایان سال تکمیل شود.
در غرب استان نیز محور ۱۱۰ کیلومتری دامنه ـ خوانسار ـ خمین در دست اجراست که حدود ۴۸ کیلومتر آن به بهرهبرداری رسیده و بخشهای باقیمانده به صورت مقطعی اجرا میشود. کنارگذر خوانسار نیز به دلیل عبور از مناطق کوهستانی، پروژهای سنگین محسوب میشود؛ بهگونهای که در یک مقطع دو کیلومتری حدود ۱.۵ میلیون مترمکعب خاکبرداری انجام شده است. هزینه اجرای این پروژه، بدون احتساب آزادسازی، حدود ۷۲۰ میلیارد تومان برآورد شده است.
کمربندی خمینیشهر نیز با طول ۴۰ کیلومتر یکی دیگر از پروژههای مهم استان است که از محدوده مسکن مهر خمینیشهر آغاز میشود و پس از عبور از پشت پالایشگاه به جاده جهادآباد و پل سلیمان خاطر میرسد. حدود ۱۰ کیلومتر این مسیر باقی مانده و تأمین اعتبار برای تکمیل آن در حال پیگیری است.
هزینه راهسازی در اصفهان؛ پایینتر از بسیاری از استانها
یکی از نکات قابل توجه در سخنان شاهسوندی، مقایسه هزینه ساخت راه در اصفهان با سایر استانهاست. وی اعلام کرد که هزینه ساخت راه در استان اصفهان به دلیل موقعیت جغرافیایی و دسترسی مناسب به مصالح، از پایینترین ارقام کشور است.
بر اساس اعلام وی، هزینه ساخت هر کیلومتر راه دوخطه رفت و برگشت شامل زیراساس و آسفالت در اصفهان حدود ۳۵ تا ۴۰ میلیارد تومان است، در حالی که این رقم در برخی استانها مانند سیستان و بلوچستان و کردستان به ۷۰ تا ۷۵ میلیارد تومان میرسد. با این حال، نوسانات قیمت و تأخیر در ابلاغ فهرستبهای سال ۱۴۰۵، نگهداری و اجرای پروژههای راهسازی را دشوار کرده است.
طرح جامع اصفهان پس از چهار دهه در مسیر تصویب
در بخش دیگری از این نشست، معاون شهرسازی و معماری اداره کل راه و شهرسازی استان اصفهان از تصویب مرحله نخست طرح جامع شهر اصفهان در شورای عالی شهرسازی و معماری خبر داد.
محمد بنائیان گفت مرحله اول این طرح با حضور وزیر راه و شهرسازی به تصویب رسیده و پس از ابلاغ، مرحله دوم آغاز خواهد شد. هدفگذاری انجامشده این است که کل طرح تا پایان امسال به نتیجه برسد تا پس از آن فرآیند تهیه طرح تفصیلی جدید اصفهان آغاز شود.
اهمیت این طرح از آنجا ناشی میشود که آخرین طرح جامع اصفهان مربوط به سال ۱۳۶۷ بوده و نزدیک به چهار دهه از ورود جدی به بازنگری آن گذشته است. فرآیند تهیه طرح جامع جدید از سال ۱۳۹۷ آغاز شد و پس از ابلاغ شیوه نوین تهیه طرحها در سال ۱۴۰۰، قرارداد آن منعقد شد.
تفاوت مهم این طرح با الگوهای گذشته، مشارکتی بودن آن عنوان شده است. بر اساس توضیحات بنائیان، برخلاف گذشته که بررسی طرحها عمدتاً در جمع محدودی از دستگاههای دولتی انجام میشد، اکنون سازمانهای مردمنهاد نیز حضور دارند و در مراحل مختلف از مردم نظرخواهی میشود.
استان اصفهان ۱۱۶ شهر دارد که ۹۸ شهر مشمول تهیه طرح جامع هستند. از این تعداد، ۹۷ شهر دارای طرح جامع مصوب هستند. همچنین در سالهای اخیر ۵۵ طرح تفصیلی ابلاغ شده، ۳۰ طرح در دست تهیه است و حدود ۱۵ شهر نیز در مرحله برنامهریزی برای تهیه طرح تفصیلی قرار دارند.
شاهینشهر؛ شهری زیر فشار سرریز جمعیت اصفهان
در این میان، طرح جامع شاهینشهر به دلیل شرایط ویژه این شهر اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بنائیان با اشاره به سرریز جمعیت اصفهان، اجرای بخش قابل توجهی از نهضت ملی مسکن و الحاقات انجامشده و در دست انجام، اعلام کرد قرارداد طرح جامع شاهینشهر تا پایان شهریور منعقد خواهد شد.
در حوزه تأمین زمین نهضت ملی مسکن نیز مسئولان اعلام کردهاند که در همه شهرهای استان اقدامات لازم انجام شده، اما در برخی شهرها مانند خمینیشهر و نجفآباد محدودیت زمین دولتی وجود دارد و باید برای تأمین زمین، راهکارهای دیگری دنبال شود.
۳۰۰ هزار خانه خالی؛ معمای بزرگ بازار مسکن اصفهان
در بخش مسکن اما یکی از مهمترین اعداد مطرحشده، شناسایی حدود ۳۰۰ هزار واحد مسکونی خالی در استان اصفهان است.
سیدعبدالرضا لقمانی، معاون مسکن و ساختمان اداره کل راه و شهرسازی استان، گفت بر اساس برآوردهای مبتنی بر مصرف آب و برق و آمارهای غیررسمی، حدود ۳۰۰ هزار واحد مسکونی خالی در استان وجود دارد. این واحدها از طریق سامانههای مختلف شناسایی و برای بررسی مالیاتی به اداره امور مالیاتی اعلام میشوند.
وی معتقد است قانون مالیات بر خانههای خالی به دو دلیل اثربخشی کافی ندارد؛ نخست اینکه قانون امکان داشتن دو مسکن را برای هر فرد فراهم کرده و بخشی از خانههای خالی میتواند تحت عنوان «مسکن دوم» از مالیات معاف شود. دوم اینکه نرخ مالیات به اندازهای بازدارنده نیست که مالک را به عرضه واحد برای اجاره ترغیب کند.
مسکن استیجاری؛ راهی برای عبور از بحران استطاعت
در چنین شرایطی، طرح مسکن استیجاری یکی از سیاستهای مورد تأکید مسئولان راه و شهرسازی است. این طرح در استان اصفهان از دو مسیر دنبال میشود؛ نخست تملک واحدهای آماده یا نیمهکاره و تکمیل آنها و دوم واگذاری زمین رایگان به سازندگان برای احداث واحدهای استیجاری.
سهمیه فعلی استان ۴۳۰ واحد اعلام شده که برای تأمین مالی آن حدود ۴.۳ همت اعتبار نیاز است. تاکنون ۳۳۰ واحد در شهرهای جدید تأمین و تملک شده و برنامه آینده افزایش ظرفیت تا ۲ هزار واحد را پیشبینی کرده است. این واحدها برای دهکهای یک تا ۶، با اولویت زوجهای جوان، خانوادههای دارای فرزند بیشتر و افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی در نظر گرفته شدهاند و اجارهبهای آنها بین ۲۵ تا ۵۰ درصد نرخ روز بازار تعیین خواهد شد.
نهضت ملی مسکن؛ هنوز ۵۰ هزار واحد در انتظار زمین
در نهضت ملی مسکن نیز ۴۵۳ هزار نفر در استان ثبتنام کردهاند که ۱۵۰ هزار نفر واجد شرایط شناخته شدهاند. تاکنون برای حدود ۱۰۰ هزار واحد زمین تأمین شده و همچنان حدود ۵۰ هزار واحد نیازمند تأمین زمین است. این موضوع از طریق الحاق محدودهها و توافق با مالکان دنبال میشود.
در مجموع، تکلیف استان اصفهان در قالب قانون جهش تولید مسکن ۲۴۳ هزار واحد طی چهار سال تعیین شده است. همچنین بیش از ۲ هزار هکتار زمین از اراضی ملی برای بیش از ۱۰۰ هزار واحد تأمین شده که حدود ۷۰ هزار واحد آن در حال آمادهسازی است.
در حوزه جوانی جمعیت نیز ۴۳ هزار خانوار ثبتنام کردهاند که ۱۸ هزار نفر تأیید نهایی شدهاند و بیش از هشت هزار واحد یا قطعه زمین به خانوادههای دارای فرزند سوم تخصیص یافته است.
بافت فرسوده؛ ظرفیت مغفول توسعه شهری
در کنار ساخت واحدهای جدید، احیای بافتهای فرسوده نیز در دستور کار قرار دارد. اصفهان بیش از ۱۴ هزار هکتار بافت فرسوده و ناکارآمد شهری دارد که حدود ۱۰ درصد مساحت شهرها را تشکیل میدهد و در ۱۰۴ شهر استان پراکنده است.
در چهار سال گذشته حدود ۲۸ هزار واحد در این بافتها پروانه ساخت گرفته و وارد فرآیند ساخت شدهاند. همچنین بیش از ۳۰ هزار تن قیر رایگان به ارزش روز حدود یک همت میان شهرداریها توزیع شده و بیش از ۵۰۰ میلیارد تومان پروژه روبنایی شامل مدرسه، فرهنگسرا، درمانگاه، اورژانس و احیای خانههای تاریخی اجرا شده است.
مجموع این آمارها نشان میدهد مسئله توسعه در اصفهان تنها به ساخت یک جاده یا افزایش تعداد واحدهای مسکونی محدود نیست؛ استان همزمان با چالش تکمیل پروژههای زیرساختی، بازنگری در اسناد توسعه شهری، تأمین زمین، عرضه خانههای خالی، توسعه مسکن استیجاری و احیای بافتهای فرسوده مواجه است. از یک سو، صدها کیلومتر راه و دهها تقاطع و پروژه عمرانی در حال اجراست و از سوی دیگر، صدها هزار واحد مسکونی خالی در کنار دهها هزار متقاضی مسکن قرار گرفتهاند.
اکنون موفقیت سیاستهای جدید راه و شهرسازی اصفهان بیش از هر چیز به یک حلقه مشترک وابسته است: تأمین اعتبار، تکمیل پروژههای نیمهتمام و تبدیل ظرفیتهای موجود به زیرساخت و مسکنی که واقعاً در اختیار شهروندان قرار گیرد.
