ناترازی برق در اصفهان دیگر فقط مسئله تأمین چند مگاوات برق بیشتر در روزهای گرم تابستان نیست؛ از توسعه نیروگاههای خورشیدی و اصلاح روشنایی معابر گرفته تا کنترل مشترکان پرمصرف، شناسایی انشعابهای غیرمجاز و آمادهباش صدها گروه عملیاتی، مجموعهای از اقدامات همزمان برای عبور از روزهای پرمصرف در حال اجراست.
در این میان، شرکت توزیع برق شهرستان اصفهان که مسئولیت مدیریت شبکهای حدود ۱۶ هزار کیلومتری را بر عهده دارد، تلاش کرده است بخشی از فشار ناشی از ناترازی را نه فقط از مسیر افزایش تولید، بلکه از طریق مدیریت مصرف و کاهش تلفات جبران کند؛ رویکردی که مهرداد دادخواه، مدیرعامل این شرکت، آن را لازمه عبور از بحران ناترازی میداند.
دادخواه در نشست خبری خود در روز دوشنبه، از یک سو از رشد چشمگیر ظرفیت انرژی خورشیدی در اصفهان و برنامه تبدیل شهر به «شهر خورشیدی» گفت و از سوی دیگر، آمارهایی از شناسایی کنتورهای معیوب، کشف ماینرهای غیرمجاز، کنترل مشترکان پرمصرف و بازدیدهای شبانه از مراکز تجاری ارائه کرد.
استان اصفهان اکنون با حدود ۵۵۰ مگاوات ظرفیت تولید انرژی خورشیدی در جایگاه نخست کشور قرار دارد و در محدوده خدماتی شرکت توزیع برق شهرستان اصفهان نیز ظرفیت نیروگاههای خورشیدی از هشت مگاوات در سال ۱۴۰۲ به ۷۱ مگاوات رسیده است؛ ظرفیتی که قرار است تا پایان سال با ورود ۵۷ مگاوات دیگر به حدود ۱۲۵ مگاوات برسد.
اصفهان در مسیر «شهر خورشیدی»
توسعه انرژی خورشیدی شاید مهمترین بخش برنامهای باشد که شرکت توزیع برق شهرستان اصفهان برای کاهش فشار بر شبکه دنبال میکند؛ چرا که در شرایطی که افزایش مصرف تابستانی هر سال فشار بیشتری بر شبکه وارد میکند، ایجاد منابع جدید تولید برق در کنار محل مصرف میتواند بخشی از این فشار را کاهش دهد.
دادخواه با اشاره به جایگاه اصفهان در این حوزه گفت: «اصفهان هماکنون با تولید ۵۵۰ مگاوات انرژی خورشیدی، رتبه نخست کشور را در این حوزه از آن خود کرده است.»
وی درباره رشد ظرفیت نیروگاههای تحت پوشش شرکت نیز افزود: «ظرفیت نیروگاههای خورشیدی تحت مدیریت ما از ۸ مگاوات در سال ۱۴۰۲ به ۷۱ مگاوات در سال جاری رسیده و با برنامهریزی دقیق، انتظار میرود تا پایان سال جاری با افزایش به ۱۲۵ مگاوات، گام بلندی در تحقق رؤیای “اصفهان؛ شهر خورشیدی” برداشته شود.»
بخش قابل توجهی از این سرمایهگذاریها نیز توسط بخش خصوصی انجام شده است. بر اساس توضیحات دادخواه، شرکت توزیع برق بیشتر نقش تسهیلگر را ایفا کرده و با ایجاد بسترهای لازم، مسیر سرمایهگذاری در این حوزه را هموار کرده است.
به گفته وی، «اگر برای هر مگاوات حدود ۶۰ میلیارد تومان سرمایهگذاری در نظر گرفته شود، ظرفیت ۱۲۵ مگاواتی تا پایان سال، بیانگر سرمایهگذاری قابل توجه بخش خصوصی در حوزه انرژی خورشیدی است.»
این توسعه البته تنها به نیروگاههای بزرگ محدود نمیشود و استفاده از ظرفیت پشتبامهای شهری نیز در دستور کار قرار گرفته است. حدود یک هزار و ۵۰۰ پنل خورشیدی پشتبامی در شهر اصفهان فعال است و برنامهریزی شده این تعداد به پنج هزار پنل افزایش یابد.
ناترازی؛ فقط کمبود تولید نیست
با وجود تمرکز بر توسعه تولید، دادخواه تأکید دارد که مسئله ناترازی را نمیتوان تنها با ساخت نیروگاههای جدید حل کرد. به اعتقاد او، اصلاح مصرف و تغییر در شیوه خرید انرژی نیز به همان اندازه اهمیت دارد.
دادخواه با اشاره به چالش پایدار ناترازی انرژی گفت: «ناترازی انرژی موضوعی نیست که در کوتاهمدت برطرف شود و تا زمانی که اصلاحات مدیریتی و زیرساختی لازم در حوزه انرژی انجام نشود، با آن مواجه خواهیم بود.»
وی در تشریح برنامههای مدیریت ناترازی نیز گفت: «در سطح وزارت نیرو ۱۴ مگاپروژه برای مدیریت ناترازی انرژی تعریف شد که توسعه شبکههای برق، ایجاد رینگهای جدید، مدیریت مصرف، اصلاح روشنایی و استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر از جمله محورهای آن است.»
این نگاه، مدیریت مصرف را از یک برنامه مقطعی به بخشی از سیاست اصلی شبکه تبدیل میکند. دادخواه سهم تجهیزات سرمایشی در مصرف برق را یکی از مهمترین عوامل فشار در فصل گرم دانست و گفت: «حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد مصرف انرژی کشور در حوزه سرمایش است و بنابراین اصلاح الگوی مصرف در بخشهای مختلف، بهویژه اصناف و مراکز تجاری، ضرورت دارد.»
از سوی دیگر، وی تأکید کرد که تغییر الگوی خرید انرژی نیز ضروری است و توسعه تجدیدپذیرها را بخشی از این تغییر میداند.
دادخواه تصریح کرد: «توسعه انرژیهای پاک نه تنها یک ضرورت زیستمحیطی، بلکه یک ضرورت اقتصادی برای کاهش فشار بر شبکه سراسری است.»
۱۶۰ هزار چراغ برای کاهش مصرف
یکی از پروژههایی که در کنار توسعه تولید دنبال میشود، اصلاح روشنایی معابر است؛ طرحی که در صورت اجرای کامل میتواند بخشی از مصرف برق در ساعات اوج بار را کاهش دهد.
از مجموع ۱۶۰ هزار چراغ پرمصرف معابر در محدوده خدماتی شرکت توزیع برق شهرستان اصفهان، تاکنون ۳۵ هزار چراغ تعویض و چراغهای کممصرف جایگزین شدهاند. بر اساس اعلام دادخواه، اجرای کامل این طرح میتواند حدود ۲۰ مگاوات مصرف برق را در زمان اوج بار کاهش دهد.
این طرح از آن جهت اهمیت دارد که برخلاف افزایش تولید، کاهش مصرف از طریق اصلاح تجهیزات میتواند بدون نیاز به ایجاد ظرفیت جدید نیروگاهی، بخشی از بار شبکه را آزاد کند.
دادخواه درباره روند اجرای این پروژه نیز گفت: «یکی از اقدامات انجامشده در اصفهان، جایگزینی چراغهای پرمصرف با چراغهای کممصرف است که تاکنون حدود ۳۵ هزار چراغ در سطح شهر تعویض شده و برنامه شرکت، تبدیل ۱۶۰ هزار چراغ به چراغهای کممصرف است.»
در کنار آن، بازرسیهای میدانی از شبکه روشنایی نیز ادامه دارد. از حدود ۱۵ هزار پست برق موجود در شبکه، سیستم روشنایی در حدود ۱۰ تا ۱۲ هزار پست نصب شده و در جریان بازرسیها حدود ۴۰۰ مورد نقص یا تنظیمات نامناسب شناسایی و اصلاح شده است.
وقتی «مهتاب» سراغ ماینر و کنتور میرود
بخش دیگری از برنامه شرکت توزیع برق شهرستان اصفهان، شناسایی برق مصرفشده خارج از الگوی مجاز و کاهش تلفات شبکه است؛ موضوعی که در قالب طرح ملی مدیریت هوشمند تلفات انرژی برق موسوم به «مهتاب» دنبال میشود.
این طرح از اسفندماه سال گذشته با هدف مدیریت مصرف، شناسایی و کاهش تلفات و مقابله با انشعابهای غیرمجاز آغاز شده است. دادخواه درباره اقدامات انجامشده در این زمینه گفت: «یکی از محورهای اصلی طرح ملی «مهتاب»، شناسایی و مقابله با انشعابهای غیرمجاز است که شناسایی دستگاههای استخراج رمزارز نیز در این حوزه قرار میگیرد؛ تاکنون حدود ۲۵۰۰ متر انشعاب غیرمجاز جمعآوری و ۱۵۵ دستگاه استخراج رمزارز نیز کشف شده است.»
در بخش دیگری از همین طرح، کنتورهای معیوب شناسایی و تعویض شدهاند. تاکنون ۶ هزار و ۷۹۰ دستگاه کنتور معیوب شناسایی و تعویض شده و بیش از ۳۵ هزار مشترک دارای مصرف بالا نیز مورد بررسی ویژه قرار گرفتهاند.
دادخواه گفت: «از ابتدای اجرای طرح ملی مدیریت هوشمند تلفات انرژی برق، ۳۵ هزار و ۸۵۷ مشترک دارای مصرف بالای برق نیز به صورت ویژه مورد تست و بازرسی قرار گرفتهاند.»
در حوزه کشاورزی نیز حدود ۱۱ هزار و ۳۰۰ حلقه چاه تحت کنترل شرکت قرار دارد و موارد تخلف و انحراف از الگوی مصرف شناسایی و با آنها برخورد شده است.
۱۰۰ شب برای پایش مصرف اصفهان
مدیریت مصرف در اصفهان تنها به ساعات اداری محدود نمانده است. شرکت توزیع برق شهرستان اصفهان طرح «۱۰۰ شب، ۱۰۰ بازدید» را برای بررسی وضعیت مصرف مراکز تجاری و برخی مراکز بزرگ اجرا کرده است.
دادخواه گفت: «۶۰ تیم عملیاتی و اجرایی در قالب طرح “۱۰۰ شب، ۱۰۰ بازدید” به صورت شبانه در سطح شهر حضور پیدا میکنند و ضمن بررسی نحوه مصرف، تذکر و اخطارهای لازم را ارائه میدهند.»
به گفته وی، تاکنون ۲۲۶ مرکز تجاری بزرگ و ۳۰ مجتمع بینراهی در این طرح مورد بازدید قرار گرفتهاند و در برخی موارد نیز به دلیل رعایت نکردن الزامات مصرف، محدودیتهایی اعمال شده است.
در مجموع نیز ۳ هزار و ۹۲۴ مرکز تجاری مورد بازدید قرار گرفته و در حوزه روشنایی معابر، پارکها، میادین و زیرگذرها ۳۲۵ مورد بازدید و اصلاح مصرف انجام شده است.
بخش دیگری از نظارتها به اماکن مذهبی، فرهنگی و مساجد اختصاص داشته است. یک هزار و ۵۷۳ انشعاب این اماکن که با تعرفههای خاص واگذار شدهاند، مورد بازرسی و ارزیابی قرار گرفتهاند.
دادخواه تصریح کرد: «در مواردی که مصرف خارج از تعرفه تعیینشده یا برخلاف الگوی مصرف بوده، تذکر و اخطار داده شده و از این مشترکان خواسته شده است نسبت به تفکیک انشعاب و اصلاح نحوه مصرف اقدام کنند.»
بانکها و ادارات هم زیر کنترل
شبکه برق اصفهان تنها با مشترکان خانگی مواجه نیست و بخش قابل توجهی از مصرف نیز به ادارات، بانکها و مراکز تجاری مربوط میشود. به همین دلیل، کنترل هوشمند این مشترکان نیز در برنامه شرکت قرار گرفته است.
دادخواه درباره وضعیت ادارات و بانکها گفت: «بیش از ۹۰ درصد ادارات و بانکها تحت کنترل هوشمند مصرف قرار گرفتهاند و در ساعات اداری باید نسبت به کاهش ۳۰ درصدی مصرف نسبت به سال ۱۴۰۰ اقدام کنند؛ این میزان در ساعات غیراداری به ۷۰ درصد میرسد.»
در همین چارچوب، برخورد با مشترکان پرمصرف نیز به مرحله اعمال محدودیت رسیده است. دادخواه با اشاره به برخورد با برخی مشترکان پرمصرف گفت: «هفته گذشته سرپرستی دو بانک ملت و صادرات به دلیل رعایت نکردن الزامات مدیریت مصرف و تنظیم نامناسب سامانههای سرمایشی، پس از تذکر و ارائه توضیحات، با محدودیت برق مواجه شدند.»
وی همچنین بر رعایت دمای آسایش در سامانههای سرمایشی تأکید کرد و گفت: «رعایت دمای آسایش ۲۵ درجه در دستگاههای سرمایشی یکی از الزامات مدیریت مصرف است و قرار نیست در شرایط ناترازی انرژی، سیستمهای سرمایشی با دمای بسیار پایین مانند ۱۸ درجه فعالیت کنند.»
۵۰۰ گروه عملیاتی برای روزهای بحرانی
در کنار همه این برنامهها، یکی از مهمترین آزمونهای شبکه برق اصفهان در دوره جنگ ۴۰ روزه رقم خورد؛ دورهای که زیرساختهای حیاتی در معرض تهدید قرار گرفتند و حفظ پایداری شبکه به مسئلهای فراتر از مدیریت معمول برق تبدیل شد.
دادخواه با اشاره به عملکرد کارکنان صنعت برق در این دوره اظهار کرد: «در این ایام، همانطور که خبرنگاران در کنار مردم برای حفظ آرامش و امید جامعه تلاش کردند، کارکنان صنعت برق نیز با حضور شبانهروزی تلاش کردند آرامش و آسایش مشترکان حفظ شود.»
وی افزود: «یکی از دغدغههای مهم در جریان جنگ، تهدید زیرساختهای حیاتی بود و هرگونه اختلال در شبکه برق میتوانست نگرانی و آزردگی مردم را به دنبال داشته باشد؛ به همین دلیل، یکی از اولویتهای شرکت توزیع برق، بازیابی سریع شبکه و رفع خاموشیها بود.»
در این مدت ۵۰۰ گروه عملیاتی به صورت شبانهروزی و در چهار شیفت آماده خدمترسانی بودند. دادخواه گفت: «در طول ۴۰ روز جنگ، ۵۰۰ گروه عملیاتی به صورت شبانهروزی و در چهار شیفت آماده خدمترسانی بودند.»
به گفته وی، «در این مدت حدود ۶۰ هزار تماس با مرکز فوریتهای برق ۱۲۱ برقرار شد که از این تعداد، حدود ۱۰ هزار تماس در سامانه حوادث به عنوان اتفاق ثبت شد و برای حدود ۸ هزار مورد نیز اعزام تیم عملیاتی انجام گرفت.»
وی خاطرنشان کرد: «به طور میانگین در هر روز از جنگ ۴۰ روزه، حدود ۲۰۰ اعزام عملیاتی برای رفع خاموشیها و مشکلات ایجادشده برای مشترکان انجام شد.»
۸۵ خسارت و حداکثر ۷۲ دقیقه خاموشی
در جریان حملات، شبکه برق شهرستان اصفهان نیز از آسیبها در امان نماند. بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت توزیع برق شهرستان اصفهان، در مجموع ۸۵ مورد خسارت جزئی و کلی به شبکه وارد شد.
دادخواه گفت: «در مجموع ۸۵ مورد خسارت جزئی و کلی به شبکههای برق شهرستان اصفهان وارد شد که بخشی از آنها قابل بازیابی بود.»
وی افزود: «حداکثر زمان رفع خاموشی و برقراری مجدد برق در موارد قابل بازیابی ۷۲ دقیقه بود و در بسیاری از موارد، برق در مدت زمان کوتاهتری برقرار شد؛ البته در نقاطی که زیرساخت به طور کامل آسیب دیده و از حیز انتفاع خارج شده بود، امکان برقراری فوری برق وجود نداشت.»
در کنار عملکرد شبکه در شرایط بحرانی، شاخص خاموشی ناخواسته نیز یکی از معیارهای ارزیابی وضعیت شبکه توزیع اصفهان است. متوسط نرخ خاموشی ناخواسته در اصفهان ۹۵ دقیقه در سال اعلام شده، در حالی که میانگین این شاخص در سطح کشور بیش از ۱۳۰ دقیقه در سال است.
۱۶ هزار کیلومتر شبکه و یک مسئله بزرگتر
همه این اقدامات در شرایطی انجام میشود که شرکت توزیع برق شهرستان اصفهان مسئولیت شبکهای حدود ۱۶ هزار کیلومتری را بر عهده دارد؛ شبکهای که گستردگی آن، کنترل و حفاظت فیزیکی را دشوار میکند.
دادخواه در این زمینه گفت: «این میزان شبکه گسترده، کنترل و حفاظت فیزیکی را دشوار میکند و به همین دلیل مدیریت مصرف، پایش هوشمند و کنترل میدانی اهمیت ویژهای دارد.»
از همین منظر، آنچه در اصفهان دنبال میشود تنها افزایش ظرفیت تولید نیست. توسعه خورشیدی، اصلاح روشنایی، شناسایی ماینرها، تعویض کنتورهای معیوب، کنترل چاههای کشاورزی، بازرسی مشترکان پرمصرف، کنترل هوشمند ادارات و بانکها و افزایش آمادگی گروههای عملیاتی، مجموعهای از اقداماتی است که در یک نقطه مشترک به هم میرسند: کاهش فشار بر شبکهای که هر سال با رشد مصرف و تشدید ناترازی مواجه است.
دادخواه در پایان نیز تأکید کرد که مسئولیت عبور از این شرایط فقط بر دوش شرکت توزیع برق نیست و گفت: «مدیریت مصرف برق تنها وظیفه شرکت توزیع نیست و همراهی مردم، اصناف، ادارات، بانکها و همه مشترکان میتواند نقش تعیینکنندهای در عبور از دوره ناترازی انرژی داشته باشد.»
روایت نشست خبری مدیرعامل شرکت توزیع برق شهرستان اصفهان را میتوان در دو مسیر اصلی خلاصه کرد؛ از یک سو تلاش برای ساختن ظرفیت جدید و حرکت به سمت «شهر خورشیدی» و از سوی دیگر تلاش برای آزاد کردن ظرفیتهای موجود از طریق کاهش مصرف، اصلاح تجهیزات، کنترل تلفات و مدیریت هوشمند شبکه.
اصفهان در حالی به سمت ظرفیت ۱۲۵ مگاواتی انرژی خورشیدی تحت پوشش شرکت توزیع حرکت میکند که همزمان باید شبکهای ۱۶ هزار کیلومتری را در برابر تابستانهای گرمتر و مصرفهای سنگینتر پایدار نگه دارد؛ معادلهای که نشان میدهد مسئله برق دیگر صرفاً مسئله «تولید بیشتر» نیست و بدون اصلاح همزمان تولید، مصرف و شیوه مدیریت شبکه، ناترازی همچنان یکی از چالشهای اصلی تابستانهای اصفهان خواهد بود.
پریا پارسادوست
