هرچه به جام جهانی نزدیک تر می شویم، نگرانی ها درباره خط دفاعی تیم ملی بیشتر و بیشتر می شود. فقط ۱۶ روز تا آغاز ماجراجویی تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ باقی مانده اما مهمترین معضل این تیم همچنان پابرجاست؛ خط دفاعیِ آسیب پذیر! این در حالی است که کارشناسان طی سال های اخیر بارها و بارها نسبت به ضعف های آشکار تیم ملی در فاز دفاعی هشدار داده اند؛ از فضای خالی پشت مدافعان و اشتباهات فردی گرفته تا نبود ثبات تاکتیکی و کمبود مدافعانی که بتوانند در سطح جام جهانی سدی در برابر فشار حریفان بزرگ باشند؛ مشکلی که در دیدار تدارکاتی اخیر شاگردان قلعه نویی نیز پررنگ تر از گذشته به چشم آمد و نشان داد هنوز هیچ نسخه ای برای درمان این زخم کهنه پیچیده نشده است تا جایی که باوجود برتری ایران در برابر گامبیا ضعف تیم ملی کشورمان در امور دفاعی به کلید واژه منتقدان تبدیل شد و اکثر قریب به اتفاق کارشناسان بار دیگر نسبت به آسیب پذیر بودن یوزهای ایرانی در فاز دفاعی هشدار دادند اما تا به اینجای کار به نظر هیچ وقعی بر این انتقادها گذاشته نشده است.
در همین زمینه در تازه ترین اظهارنظرها، مدافع باتجربه تیم ملی در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه، صراحتاً اعلام کرده که فوتبال ایران در سال های اخیر در زمینه پرورش مدافعان تراز اول دچار بحران شده و امروز، تیم ملی تاوان این اهمالکاری آشکار را پس میدهد. مهدی پاشازاده تأکید میکند یک مدافع در سطح جام جهانی باید از فاکتورهایی مانند سرعت، بازی خوانی، قدرت بدنی، توانایی سرزنی و تکلزنی در سطح بالایی برخوردار باشد اما به اعتقاد او، مدافعان فعلی تیم ملی هنوز به استانداردهای لازم برای چنین تورنمنت بزرگی نرسیده اند.
رسول فلاحت زاده، دیگر مدافع پیشین تیم ملی هم در گفتگویی پس از تقابل ایران با گامبیا با اشاره به مشکلات ساختاری خط دفاعی تیم ملی تأکید کرد که فضای خالی پشت مدافعان میانی همچنان یکی از نقاط آسیب پذیر ایران است؛ فضایی که مهاجمان سرعتی تیم های قدرتمندتر می توانند به راحتی از آن استفاده کنند. او معتقد است شاید لازم باشد خط دفاعی در برخی مسابقات چند متر عقب تر بازی کند تا فاصله مدافعان با دروازه بان کمتر شود و پوشش بهتری روی توپهای پشت دفاع ایجاد شود.
اما این اظهارنظرها درباره شکنندگی تیم ملی در فاز دفاعی فقط به مدافعان سابق محدود نمی شود، محسن بیاتی نیا، مهاجم پیشین تیم استقلال هم از زاویه ای دیگر به همین نکته اشاره کرده است. او معتقد است تیم ملی هنوز به ثبات تاکتیکی نرسیده و ضعف های آشکاری در فاز دفاعی دارد. از نگاه این پیشکسوت فوتبال، ایران در خط حمله از کیفیت لازم برخوردار است اما در میانه میدان و به ویژه در خط دفاع مشکلاتی وجود دارد که اگر تا جام جهانی برطرف نشود، مقابل حریفان بزرگ تر هزینه سنگینی به تیم ملی تحمیل خواهد کرد. بیاتی نیا حتی پا را فراتر گذاشته و معتقد است پس از دوران کارلوس کی روش، تیم ملی هرگز به استحکام دفاعی سال های گذشته نرسیده است.
اظهارات این کارشناسان بهترین شاهد بر این مدعاست که ضعف دفاعی تیم امیر، به خصوص در پوشش فضای پشت مدافعان میانی و عدم ثبات تاکتیکی، معضلی مزمن است که اگر در فاصله کوتاه باقی مانده تا به صدا درآمدن سوت آغاز جام جهانی رفع نشود در این رقابت ها کار دست او و سربازانش خواهد داد. پرواضح است که طی دو هفته باقیمانده، تحول بنیادین در خط دفاع امکان پذیر نیست؛ چه اینکه هماهنگی دفاعی، بازی خوانی جمعی، پوشش فضاها و شناخت متقابل مدافعان موضوعاتی نیستند که در چند جلسه تمرینی به طور کامل اصلاح شوند اما این بدان معنا نیست که کادر فنی دست روی دست بگذارد. کاهش اشتباهات فردی، فشرده تر کردن خطوط، اصلاح فاصله مدافعان و هافبک ها و طراحی تدابیر مناسب برای مقابله با ضدحملات، مواردی هستند که میتوان حتی در همین مدت کوتاه روی آنها کار کرد.
اما نکته آنجاست که به نظر می رسد علی رغم همعقیده بودن منتقدان و کارشناسان فوتبال کشورمان درباره معضل یوزهای ایرانی در خط دفاع، کادر فنی تیم ملی نگاه متفاوتی به مهمترین چالش این تیم دارد؛ چه اینکه سکاندار تیم ملی در تازه ترین اظهار نظر خود پس از بازی تدارکاتی اخیر شاگردانش، یکی از نکات مثبت تیمش را این دانست که «دفاع چپ سانتر کرد و دفاع راست گل زد»(! )و تأکید کرد که کادر فنی طی سه سال گذشته به دنبال رسیدن به چنین الگویی بوده است. بدون شک، اضافه شدن مدافعان به فاز هجومی و مشارکت آنها در گلزنی، در فوتبال مدرن مزیت محسوب میشود؛ چه اینکه تیمی که مدافعان کناری فعالی داشته باشد، در حمله ابزار بیشتری برای فرو ریختن سنگر رقبا پیدا میکند و میتواند تنوع تاکتیکی بالاتری داشته باشد اما نباید این نکته را از یاد برد که مدافعی که با بازی رو به جلوی خود در گلزنی یا خلق موقعیت گل برای تیم نقش ایفا می کند، زمانی ارزش پیدا میکند که ابتدا وظیفه اصلی خود یعنی دفاع کردن را به درستی انجام دهد. اگر پیشروی مدافعان به محوطه جریمه حریف منجر به جا ماندن از بازگشت به محوطه جریمه خودی، از دست رفتن پوشش فضاهای پشت سر و آشفتگی در ساختار دفاعی شود، آن آپشن هجومی دیگر نه تنها سودی ندارد، بلکه ریسک بزرگی خواهد بود که می تواند به قیمت باز شدن دروازه ایران تمام شود.
با این تفاسیر، بد نیست کادر فنی تیم ملی در این مدت باقی مانده بیش از گذشته به هشدار منتقدان و کارشناسان توجه کند. پربیراه نیست اگر مدعی شویم وقتی چندین چهره فنی از زوایای مختلف روی مشکل مشترک سربازان ژنرال انگشت میگذارند، نادیده گرفتن آن برای تیم ملی آن هم در بزرگ ترین تورنمنت جهانی فوتبال می تواند دردسرساز باشد. فقط ۱۱ روز تا آغاز جام جهانی و ۱۶ روز تا نخستین رقابت ایران در این بازی ها باقی مانده است؛ دیگر زمانی برای آزمون و خطا باقی نمانده است اما برای کاهش بخشی از مشکلات دفاعی و فردی هنوز فرصت هست. بهتر است امیرخان و یارانش در کادر فنی به جای بی توجهی به انتقادها، از این فرصت کوتاه برای رفع پاشنه آشیل تیم خود بهره ببرند؛ چرا که در جام جهانی، قدرت هجومی هرچقدر هم بالا باشد، بدون سد دفاعی نفوذناپذیر نمی تواند ضامن موفقیت باشد.
مرضیه غفاریان
