سالمندان در ایران زیر چتر قانون مشخصی نیستند؛ خلأ قانونی برای حمایت مستقیم از بالای ۷۰ سالهها کاملا مشخص است.
با افزایش جمعیت سالمندان و پیچیدهتر شدن مسائل حقوقی و اجتماعی این گروه، موضوع حمایت قانونی از افراد سالخورده بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. با این حال، بررسی قوانین موجود نشان میدهد سالمندان در ایران همچنان از یک قانون جامع و مشخص برای حمایت مستقیم برخوردار نیستند و بخش قابل توجهی از حمایتهای قانونی درباره آنها به دستورالعملهای پراکنده و مقررات بیمهای محدود میشود.
سالمندی تنها به معنای افزایش سن نیست. بسیاری از افراد در این دوره با کاهش توان جسمی، بیماریهای مزمن، ازکارافتادگی و گاهی محدودیتهای ذهنی و حرکتی مواجه میشوند و همین شرایط، ضرورت حمایتهای حقوقی و اجتماعی ویژه از آنان را افزایش میدهد. با این حال، به گفته یک حقوقدان، در نظام حقوقی کشور قانون مستقلی که بهصورت جامع و مستقیم حمایت از سالمندان را دنبال کند، وجود ندارد.
سجاد صفوی، حقوقدان، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به وضعیت حمایتهای قانونی از سالمندان اظهار کرد: در حال حاضر قانون مشخص و جامعی که بهطور خاص در راستای حمایت از سالمندان تصویب شده باشد، نداریم و آنچه وجود دارد بیشتر در قالب برخی دستورالعملها و قوانین مرتبط با حوزههای دیگر قابل بررسی است.
وی افزود: یکی از مقررات موجود، دستورالعمل حمایت از سالمندان در فرایند دادرسی افراد بالای ۷۰ سال و بالاتر است که برای حضور این افراد در فرایند رسیدگی قضایی، تمهیداتی را پیشبینی کرده است.
حمایتهای ویژه از سالمندان در فرایند دادرسی
این حقوقدان ادامه داد: بر اساس این دستورالعمل، زمانی که یکی از طرفین دعوا فردی بالای ۷۰ سال باشد، باید شرایطی متناسب با وضعیت جسمی و روحی او در جریان رسیدگی قضایی مورد توجه قرار گیرد.
صفوی با اشاره به برخی از این تمهیدات گفت: پیشبینی مترجم رسمی زبان اشاره برای افرادی که نیاز به چنین خدماتی دارند، استفاده از فرد معتمد برای برقراری ارتباط صحیح با افراد نابینا و همچنین فراهم کردن وسایل کمکتوانبخشی مانند صندلی چرخدار از جمله مواردی است که در این زمینه مورد توجه قرار گرفته است.
وی اضافه کرد: در مورد افرادی که با معلولیتهای روانی و ذهنی مواجه هستند نیز امکان حضور روانشناس یا روانپزشک و استفاده از ظرفیت مددکار اجتماعی پیشبینی شده است تا وضعیت روانی و ذهنی فرد در جریان رسیدگی مورد توجه قرار گیرد.
صفوی خاطرنشان کرد: برای این افراد میتوان گزارشی از وضعیت روانی و ذهنی آنها تهیه کرد تا مرجع قضایی با آگاهی بیشتری نسبت به شرایط فرد تصمیمگیری کند. همچنین در مواردی که فرد در بازداشتگاه یا زندان نگهداری میشود، باید امکانات فنی، فیزیکی و مهندسی متناسب با شرایط او فراهم باشد.
حمایتهای بیمهای؛ مشروط به سابقه پرداخت حق بیمه
این حقوقدان بخش دیگری از حمایتهای مرتبط با سالمندان را مربوط به خدمات تأمین اجتماعی دانست و گفت: بخشی از حمایتهایی که سالمندان میتوانند از آن برخوردار شوند، از طریق نظام بیمهای و تأمین اجتماعی انجام میشود، البته استفاده از بسیاری از این خدمات، مشروط به داشتن سابقه پرداخت حق بیمه در دوران اشتغال است.
وی ادامه داد: پرداخت مستمری بازنشستگی، مستمری بازماندگان پس از فوت بیمهشده، حمایتهای درمانی برای بیماریهای مزمن، پوشش بخشی از هزینههای دارویی و خدمات بیمه تکمیلی درمان بازنشستگان از جمله حمایتهایی است که در چارچوب نظام تأمین اجتماعی ارائه میشود.
صفوی افزود: خدمات مرتبط با ازکارافتادگی نیز در همین چارچوب قابل بررسی است، اما در نهایت بهرهمندی از این حمایتها به شرایط بیمهشده و سابقه پرداخت حق بیمه بستگی دارد.
خلأ قانونی برای حمایت مستقیم از سالمندان
وی با تأکید بر اینکه حمایت از سالمندان نباید صرفاً به حوزه دادرسی یا خدمات بیمهای محدود شود، اظهار کرد: ما در برخی حوزهها قوانین مشخصی داریم. برای مثال قانون حمایت از خانواده وجود دارد اما در خصوص افراد سالمند، افراد دارای معلولیت و افراد ازکارافتاده، قانون جامع و مستقلی که بهصورت صریح و مستقیم آنها را تحت حمایت قرار دهد، نداریم.
این حقوقدان تصریح کرد: یکی از خلأهای قانونی موجود همین مسئله است. سالمندان، بهویژه افرادی که بالای ۶۰ یا ۷۰ سال سن دارند و همزمان با مشکلات جسمی، روحی یا اقتصادی مواجه هستند، نیازمند حمایتهای مشخص و مستقیم قانونی هستند.
صفوی گفت: ضروری است قانونگذار به سمت تدوین مقرراتی برود که بتواند حمایتهای لازم از این گروه را بهصورت منسجم و مشخص پیشبینی کند؛ چرا که تکیه بر دستورالعملهای پراکنده و حمایتهای مشروط بیمهای نمیتواند تمام نیازهای حقوقی و اجتماعی سالمندان را پوشش دهد.
وی تأکید کرد: وجود یک قانون جامع میتواند تکلیف دستگاههای مختلف را در قبال سالمندان روشن کند و زمینه حمایت مؤثرتر از این افراد را فراهم آورد؛ موضوعی که با توجه به روند افزایش جمعیت سالمندان در کشور، اهمیت آن روزبهروز بیشتر میشود.
گزارش از: حمیده عبداللهی
