مدیر پویش حفاظت از «آفانیوس اصفهان» با اشاره به آسیبهای جدی باز و بسته شدن جریان زاینده رود به اکوسیستم طبیعی رودخانه، بر ضرورت تدوین یک برنامه مدون و پایدار برای نجات آبزیان در زمان خشک شدن بستر رودخانه تاکید کرد.
فرشته عالمشاه روز شنبه اظهار داشت: باز و بسته شدن متناوب جریان زاینده رود، اکوسیستم رودخانه و جمعیت ماهیها را با آسیبهای جدی مواجه کرده است؛ موضوعی که از همان ابتدا نیازمند یک برنامهریزی پایه و پیشبینی شده بود.
وی با تشریح راهکارهای عملیاتی برای کاهش تلفات آبزیان در زمان قطع جریان آب، افزود: نجات ماهیهایی که در حفرههای بستر رودخانه گرفتار میشوند، فراتر از یک اقدام مقطعی، نیازمند یک کار جمعی، عزم مدیریتی و تجهیزات استاندارد است. این عملیات به برنامهریزی پیشدستانه، تخصیص بودجه مشخص، همکاری بین بخشی میان ارگانهای مرتبط و مشارکت فعال مردمی نیاز دارد.
این فعال محیط زیست تصریح کرد: برای اجرای اصولی طرح نجات آبزیان، باید امکانات لازم از جمله تجهیزات زندهگیری ایمن، خودروهای مجهز به سیستمهای اکسیژنرسانی و حوضچههای نگهداری موقت با استانداردهای علمی مهیا باشد تا ماهیهای نجاتیافته در نقاطی امن و اصولی رهاسازی شوند.
تغییر بافت بیولوژیکی زاینده رود با ورود گونههای غیر بومی
عالمشاه در ادامه به یکی دیگر از مخاطرات جدی اکوسیستم زاینده رود اشاره کرد و گفت: طی بررسیهای میدانی و گزارشهای مردمی، مشاهده شده که علاوه بر ماهیهای بومی، گونههای غیر بومی نیز وارد بستر زاینده رود شدهاند. این موضوع نشان میدهد که بافت طبیعی رودخانه دستخوش تغییر شده است که نیاز به بررسیهای بیشتر دارد.
وی خواستار انجام یک کار تحقیقاتی جامع با حضور اساتید برجسته حوزه شیلات و ماهیشناسی شد تا ضمن بررسی تغییرات جمعیتی، آسیبشناسی دقیقی در این خصوص صورت گیرد.
مدیر پویش حفاظت از «آفانیوس اصفهان» با ابراز نگرانی از وضعیت گونههای بومی، تاکید کرد: گونهای مانند «آفانیوس اصفهان» بهشدت در معرض خطر انقراض قرار دارد. ما بسیار خوششانس بودهایم که بخشی از جمعیت این گونه در حاشیه تالاب گاوخونی زیست میکند اما این احتمال وجود دارد که بسیاری از گونههای دیگر در جریان باز و بسته شدنهای مکرر رودخانه حتی قبل از شناسایی، آسیب دیده باشند.
وی خاطرنشان کرد: تا زمان برقراری جریان دائمی زاینده رود، دستگاههای متولی باید با الگوبرداری از تجربیات موفق جهانی و برگزاری جلسات کارشناسی، طرحی بلندمدت برای مقابله با تلفات ماهیها تدوین کنند.
عالمشاه افزود: پیش از این نیز تلاشهای پراکندهای توسط برخی فعالان محیط زیست برای نجات آبزیان صورت گرفته بود که به دلیل نبود حمایتهای لازم، نیمهتمام ماند؛ از این رو، مدیریت بحران زیستی زاینده رود نیازمند یک عزم جدی و نهادینه است.
سد زاینده رود یکبار ۱۷ اردیبهشت امسال با هدف تأمین آب مورد نیاز باغهای غرب استان اصفهان افزایش یافته بود اما آب در بستر رودخانه در کلانشهر و شرق اصفهان جریان نیافته بود.
بار دوم ۱۱ خرداد خروجی افزایش یافت که به گفته مسوولین در این نوبت آب در یک بازه سه ماهه به مدت ۶۰ روز برای آبیاری مزارع شرق باز خواهد بود.
همچنین خروجی سد مخزنی زاینده رود جهت تامین نیاز زیست محیطی رودخانه و تامین آب باغ ها و زمین های کشاورزی در انتهای روز جمعه پنج تیر افزایش یافت که به احتمال تا روز یکشنبه آب به شهر اصفهان میرسد.
به گفته مدیر کل مدیریت بحران استانداری اصفهان این مرحله دومین نوبت توزیع آب برای باغات و کشاورزی شرق و سومین نوبت آبرسانی به باغات غرب حوضه آبریز در سال جاری است.
زاینده رود به طول بیش از ۴۰۰ کیلومتر در دهههای اخیر به دلیل عدم مدیریت صحیح، برداشتهای بیرویه در بالادست، انتقال آب به حوضه دیگر، تراکم جمعیت و تا حدودی کاهش نسبی بارندگیها، به یک رودخانه با جریان دورهای، تبدیل و در پایین دست با خشکی مواجه شده است.
آفانیوس گونهای بومی و خاص رودخانه زایندهرود و تالاب گاوخونی است که در هیچ کجای دنیا جز در اصفهان یافت نمیشود، اصفهانیها این ماهی را با نام «جوبی راه راهی» میخوانند و در زمان جریان زایندهرود در مادیهای گسترده شهر اصفهان به وفور دیده میشدند.